«زیرهی شما جدا میشود» یکی از رایجترین شکایتهایی است که زیرهسازها از تولیدیهای کفش میشنوند، در حالی که بیشتر وقتها مشکل نه از زیره است و نه از چسب، بلکه از مراحل بین این دو: آمادهسازی سطح، زمان خشک شدن، فعالسازی و پرس. این مقاله مراحل چسبکاری زیره به رویه را از دید فنی توضیح میدهد تا بتوانید علت جدا شدن زیره را پیدا و برطرف کنید.
انواع چسب کفش
| نوع چسب | ویژگی | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| پلییورتان (PU) حلالپایه | استحکام بالا، انعطاف خوب، چسبندگی قوی به PVC و PU | اتصال زیره به رویه در بیشتر کفشها |
| نئوپرن (پلیکلروپرن) | چسب تماسی سریع، چسبندگی اولیهی خوب | چرم، لاستیک، کارهای عمومی و کفی |
| آبپایه | بوی کمتر و ایمنی بیشتر، نیاز به خشک کردن دقیق | تولیدکنندگانی که به دنبال حذف حلالاند |
| حرارتی (هاتملت) | اتصال سریع | کارهای جانبی مثل پنجهکشی و کفی |
مراحل چسبکاری زیره
۱. آمادهسازی سطح رویه
سطح رویه در محل چسب باید زبر شود (سابزنی) تا لایهی براق، پوشش و آلودگی برداشته شود و سطح تماس بیشتر شود. گرد ساب را کامل پاک کنید. سابزنی بیش از محدودهی زیره، بعداً بهصورت خط زبر دور کفش دیده میشود.
۲. آمادهسازی سطح زیره
این مرحله به جنس زیره بستگی دارد و مهمترین مرحله است:
- PVC: تمیز کردن سطح از روغن، گرد و رهاساز قالب با حلال تمیزکنندهی توصیهشده. در بسیاری از موارد بعد از تمیزکاری، چسب PU مستقیم کار میکند.
- PU: رهاساز قالب دشمن اصلی چسب است. سطح را ساب بزنید یا با تمیزکنندهی مخصوص پاک کنید.
- TPR و لاستیک: معمولاً به پرایمر هالوژنی (کلرینه کردن سطح) یا پرایمر مخصوص نیاز دارند. بدون این مرحله، چسب روی سطح میماند اما به آن نمیچسبد.
- EVA: پرایمرهای مخصوص EVA و گاهی فعالسازی با نور UV لازم است.
۳. زدن چسب
چسب را روی هر دو سطح (رویه و زیره) با لایهی یکنواخت و به اندازه بزنید. چسب کم یعنی نقاط بدون اتصال؛ چسب زیاد یعنی خشک نشدن کامل و بیرون زدن از درز.
۴. زمان خشک شدن (زمان باز)
حلال چسب باید قبل از اتصال تبخیر شود. زمان خشک شدن را از برگهی فنی چسب بگیرید؛ در هوای سرد و مرطوب طولانیتر است. اتصال زودتر از موقع حلال را بین دو سطح حبس میکند و اتصال دیرتر از زمان باز، چسبندگی را کم میکند.
۵. فعالسازی حرارتی
چسب PU خشکشده با حرارت دوباره فعال (چسبناک) میشود. سطح چسب باید به دمای توصیهشدهی سازندهی چسب برسد؛ دمای کم یعنی اتصال ضعیف و دمای زیاد ممکن است به رویه یا زیرهی حساس آسیب بزند. دمای سطح را اندازه بگیرید، نه فقط دمای دستگاه فعالساز.
۶. پرس
بلافاصله بعد از فعالسازی، زیره را دقیق روی رویه قرار دهید و با فشار و زمان مناسب پرس کنید. فشار باید در تمام سطح، بهخصوص پنجه و پاشنه، یکنواخت باشد. اصول انتخاب و تنظیم پرس را در مقالهی پرس سرد و گرم کفش توضیح دادهایم.
۷. تکمیل اتصال
استحکام نهایی چسب PU بعد از گذشت زمان (معمولاً یک تا چند روز) به دست میآید. آزمون جدا کردن را بعد از این زمان انجام دهید، نه بلافاصله بعد از پرس.
زیره چرا جدا میشود؟
| نشانهی سطح جداشده | علت محتمل |
|---|---|
| چسب کامل روی رویه مانده، سطح زیره تمیز | آمادهسازی ناقص زیره، رهاساز، پرایمر نامناسب |
| چسب کامل روی زیره مانده، سطح رویه تمیز | سابزنی ناکافی یا پوشش سطح رویه |
| چسب روی هر دو سطح، ولی بدون اتصال به هم | فعالسازی ناکافی، زمان باز طولانی، فشار پرس کم |
| چسب نرم و چسبناک | خشک نشدن کامل حلال قبل از اتصال |
| جدا شدن فقط در پنجه یا پاشنه | فشار ناکافی پرس در آن ناحیه یا قالبزنی نامناسب |
جدا شدن بهخاطر خود زیره هم ممکن است، مثلاً مهاجرت نرمکننده در PVC یا روغن در TPR. نکات مواد را در راهنمای خرید کامپاند PVC و مقالهی زیره TPR ببینید.
ایمنی
- چسبها و حلالها قابل اشتعالاند؛ ایستگاه چسب را دور از شعله و جرقه و با تهویهی موضعی نگه دارید.
- مقدار چسب در محل کار را به نیاز یک شیفت محدود کنید.
- دستکش مناسب و تهویه برای جلوگیری از تماس و تنفس بخار حلال.
سؤالات متداول
بهترین چسب برای زیره PVC چیست؟
چسبهای پلییورتان حلالپایه برای اتصال زیرهی PVC به رویه رایجترین انتخاباند، به شرط تمیز بودن سطح و رعایت زمان خشک شدن و فعالسازی.
چرا زیره TPR بدون پرایمر نمیچسبد؟
سطح TPR انرژی سطحی پایینی دارد و چسب نمیتواند به آن پیوند بخورد. پرایمر یا هالوژنزنی سطح را برای چسب آماده میکند.
چند وقت بعد از پرس میشود کفش را بستهبندی کرد؟
بعد از سرد شدن و کنترل ظاهری، معمولاً بستهبندی ممکن است، اما استحکام نهایی چسب چند روز بعد کامل میشود. آزمون کیفیت اتصال را بعد از این مدت انجام دهید.


