اگر کتانی، کفش اسپرت یا کفش بچگانهی سبکی را برگردانید و زیرهاش حس لاستیک بدهد ولی وزنش کم باشد، احتمال زیادی دارد زیره TPR باشد. TPR در سالهای اخیر در بازار ایران جای خودش را بین PVC ارزان و لاستیک گران باز کرده است. در این مقاله توضیح میدهیم TPR چیست، تزریق آن چه تفاوتی با PVC دارد و برای چه محصولاتی انتخاب مناسبی است. مقایسهی کلی همهی مواد را در راهنمای انواع زیره آوردهایم.
TPR چیست؟
TPR مخفف لاستیک گرمانرم (Thermoplastic Rubber) است. در زیرهی کفش، معمولاً منظور کامپاندی بر پایهی SBS (یک کوپلیمر استایرنی) همراه با روغن، پرکننده و افزودنیهاست. ویژگی اصلیاش این است که مثل لاستیک انعطافپذیر و چسبنده به زمین است، اما برخلاف لاستیک معمولی نیازی به پخت (ولکانیزاسیون) ندارد و مثل PVC با گرما ذوب و تزریق میشود.
ویژگیها در مقایسه با PVC
| ویژگی | TPR | PVC |
|---|---|---|
| حس و انعطاف | لاستیکمانند، نرم و فنری | بسته به سختی، کمتر فنری |
| چسبندگی به زمین (ضدلغزش) | معمولاً بهتر | متوسط |
| رفتار در سرما | انعطاف خود را بهتر حفظ میکند | ممکن است سفت و شکننده شود |
| مقاومت سایشی | متوسط؛ وابسته به فرمول | خوب |
| وزن | اغلب سبکتر | سنگینتر |
| قیمت مواد | معمولاً بیشتر | کمتر |
| چسبخوری | به آمادهسازی سطح (پرایمر) نیاز دارد | با چسبهای رایج راحتتر |
تزریق TPR: چه چیزی فرق میکند؟
خبر خوب برای تولیدکنندگان PVC این است که بسیاری از دستگاههای تزریق زیرهی PVC با تغییر تنظیمات TPR را هم تزریق میکنند. اما چند تفاوت مهم وجود دارد:
- دما: پنجرهی دمای فرآیند TPR با PVC یکی نیست. دمای هر زون را از برگهی فنی کامپاند بگیرید و از آنجا شروع کنید؛ TPR در دمای زیاد بو و دود بیشتری میدهد و خواص آن افت میکند.
- تمیز کردن سیلندر هنگام تغییر ماده: قبل از رفتن از PVC به TPR یا برعکس، سیلندر را کامل تخلیه و با مواد مناسب تمیز کنید. باقیماندهی یک ماده در دیگری لکه و عیب سطحی ایجاد میکند.
- انقباض: انقباض TPR با PVC فرق دارد؛ ابعاد زیره را با قالب فعلی کنترل کنید.
- دمای قالب و خنککاری: TPR ممکن است برای خروج تمیز از قالب، زمان خنککاری و دمای قالب متفاوتی بخواهد.
- ضایعات: ضایعات تمیز TPR هم مثل PVC قابل آسیاب و مصرف مجدد است، ولی هرگز با ضایعات PVC مخلوط نشود.
عیبهای رایج زیره TPR
- لکهی سفید یا روغنی روی سطح (Blooming): مهاجرت روغن یا افزودنیها به سطح؛ اغلب مربوط به فرمول یا انبارداری.
- سایش سریع: فرمول با پرکنندهی زیاد یا سختی نامناسب برای کاربرد.
- تاب برداشتن بعد از تولید: خنککاری ناکافی یا خروج زودهنگام از قالب.
- جدا شدن زیره از رویه: آمادهسازی ناقص سطح قبل از چسب.
علتها و راهحلهای این عیبها را به تفکیک در بخش TPR ابزار عیبیابی گلچین ببینید.
TPR برای چه محصولی مناسب است؟
- کتانی و کفش اسپرت با حس نرم و چسبندگی خوب به زمین.
- کفش بچگانه، بهخاطر وزن کم و انعطاف.
- صندل و کفش تابستانی سبک.
- محصولاتی که در هوای سرد هم باید انعطاف داشته باشند.
برای کفش کار سنگین یا محیطهایی با روغن و مواد شیمیایی، باید فرمول TPR را با دقت انتخاب کرد یا گزینههای دیگر را سنجید.
سؤالات متداول
زیره TPR بهتر است یا PVC؟
TPR حس لاستیکی، انعطاف در سرما و ضدلغزش بهتری دارد؛ PVC ارزانتر و معمولاً مقاومتر در برابر سایش است. انتخاب به نوع کفش، بازار و قیمت هدف بستگی دارد.
زیره TPR با لاستیک چه فرقی دارد؟
لاستیک معمولی (مثل SBR یا لاستیک طبیعی) با پخت شکل میگیرد و دوباره ذوب نمیشود؛ TPR گرمانرم است و مثل پلاستیک تزریق و بازیافت میشود. لاستیک پختشده معمولاً در سایش و حرارت مقاومتر است.
آیا دستگاه PVC بدون تغییر TPR تزریق میکند؟
در بسیاری از دستگاهها بله، با تنظیم دما و فشار. در بعضی موارد طراحی ماردون یا نازل روی کیفیت اثر دارد؛ قبل از تولید انبوه، تست کنید.


