اگر دستگاه تزریق زیره را به بدن تشبیه کنیم، سیستم هیدرولیک عضلات آن است: قالبها را میبندد، ماردون را جلو میبرد، مواد را با فشار به قالب میفرستد و میز را میچرخاند. بیشتر توقفهای طولانی دستگاههایی که برای تعمیر به کارگاه ما میآیند هم از همین بخش است. این مقاله اجزای سیستم هیدرولیک، روغن مناسب و رایجترین ایرادها را به زبان ساده توضیح میدهد تا بتوانید با تعمیرکار دقیقتر صحبت کنید و خیلی از مشکلات را زودتر ببینید.
اجزای اصلی
| جزء | کار | ایراد رایج |
|---|---|---|
| مخزن روغن | نگهداری روغن، تهنشینی آلودگی و خروج هوا | لجن ته مخزن، ورود آب و گرد و خاک |
| پمپ | ایجاد جریان روغن (دندهای، پرهای یا پیستونی) | سایش و افت راندمان، صدای زیاد |
| شیرهای کنترل جهت | تعیین مسیر حرکت جکها | گیر کردن قرقره، سوختن بوبین |
| شیرهای فشار و جریان | تنظیم فشار تزریق، بستن قالب و سرعت حرکتها | نوسان فشار، نشتی داخلی |
| جکها (سیلندرهای هیدرولیک) | تبدیل فشار روغن به حرکت | نشتی کاسهنمد، خط افتادن شفت |
| فیلترها | گرفتن ذرات از روغن | گرفتگی و عبور روغن کثیف از مسیر کنارگذر |
| خنککن روغن | ثابت نگه داشتن دمای روغن | رسوب و کاهش خنککاری |
| آکومولاتور (در بعضی دستگاهها) | ذخیرهی انرژی برای تزریق سریع | افت فشار نیتروژن |
روغن هیدرولیک: کمهزینهترین بیمه
بیشتر خرابیهای هیدرولیک از روغن شروع میشود: روغن کثیف شیرها را میگیرد، روغن داغ کاسهنمدها را خشک میکند و روغن با گرانروی نامناسب پمپ را میساید.
- نوع و گرانروی روغن را از دفترچهی سازنده بگیرید؛ بسیاری از دستگاهها با روغن هیدرولیک ضدسایش با گرانروی متوسط کار میکنند، اما عدد دقیق را حدس نزنید.
- روغن نو را هم از فیلتر عبور دهید؛ روغن داخل بشکه همیشه به اندازهی کافی تمیز نیست.
- روغنهای مختلف را با هم مخلوط نکنید.
- دمای روغن در کار عادی نباید آنقدر بالا برود که دست را نتوان روی مخزن نگه داشت؛ گرمای زیاد عمر روغن و کاسهنمدها را کوتاه میکند.
- روغن کفکرده یا شیریرنگ یعنی ورود هوا یا آب؛ علتش را پیدا کنید.
ایرادهای رایج و علتهای احتمالی
دستگاه فشار نمیگیرد یا فشار افت میکند
- پمپ فرسوده یا شل بودن کوپلینگ پمپ و الکتروموتور.
- شیر فشارشکن (Relief) باز مانده یا تنظیمش به هم خورده.
- نشتی داخلی در جک تزریق یا شیرها؛ از بیرون دیده نمیشود ولی فشار در حالت نگهداشت آرامآرام پایین میآید.
- سطح روغن کم یا فیلتر مکش گرفته.
روغن زود داغ میشود
- خنککن رسوب گرفته یا آب خنککاری کافی نیست.
- نشتی داخلی که روغن را بیدلیل از شیر فشارشکن عبور میدهد و انرژی را به گرما تبدیل میکند.
- فشار کار بالاتر از نیاز تنظیم شده است.
صدای زوزه یا خشخش پمپ
- ورود هوا از اتصالات مسیر مکش.
- فیلتر مکش گرفته یا روغن بسیار سرد و غلیظ.
- سایش داخلی پمپ.
حرکت کند، لرزان یا ناهمگون جکها
- هوا در مدار؛ معمولاً بعد از تعمیر یا تعویض شیلنگ و نیاز به هواگیری.
- شیر کنترل جریان کثیف یا تنظیمنشده.
- فرسودگی کاسهنمدها یا بوشهای راهنمای جک.
نشتی بیرونی
- اتصالات شل، اورینگهای فرسوده یا شیلنگهای ترکخورده. نشتی کوچک را جدی بگیرید؛ هم روغن هدر میرود و هم گرد و خاک از همان مسیر وارد مدار میشود.
اثر هیدرولیک روی کیفیت زیره
همهی ایرادهای هیدرولیک به توقف دستگاه نمیرسند؛ بعضی فقط کیفیت را بیصدا پایین میآورند. نوسان فشار تزریق میتواند به ناقص پر شدن قالب، وزن نایکسان و پلیسهی متغیر منجر شود. بسته نشدن کامل قالب بهخاطر فشار ناکافی جک قفل، پلیسهی ضخیم میدهد. اگر این عیبها را روی زیره میبینید، علتهای دیگر را هم در ابزار عیبیابی بررسی کنید.
نگهداری هیدرولیک در یک نگاه
- روزانه: سطح روغن، نشتی، دمای روغن.
- هفتگی: وضعیت شیلنگها و اتصالات.
- ماهانه: نشانگر فیلترها و تعویض در صورت نیاز.
- سالانه یا طبق ساعت کار: آنالیز یا تعویض روغن و تمیز کردن مخزن.
برنامهی کامل نگهداری دستگاه را در مقالهی نگهداری دورهای دستگاه تزریق ببینید.
سؤالات متداول
چرا فشار دستگاه تزریق آرامآرام افت میکند؟
رایجترین علت نشتی داخلی در جک تزریق یا شیرهاست. سایش پمپ و تنظیم نبودن شیر فشارشکن هم از علتهای رایجاند.
پمپ سروو یا پمپ معمولی؟
پمپهای سروو فقط به اندازهی نیاز هر مرحله روغن میدهند و در توقفها تقریباً برق مصرف نمیکنند؛ مصرف انرژی و گرمای روغن کمتر میشود. هزینهی اولیه بیشتر است و برای دستگاههایی که زیاد کار میکنند صرفهی بیشتری دارد.
روغن هیدرولیک را خودم عوض کنم؟
تعویض روغن کار پیچیدهای نیست، ولی تمیز کردن مخزن، تعویض فیلترها و هواگیری درست مدار مهم است. اگر تجربه ندارید، بار اول را با تعمیرکار انجام دهید.


