دستگاه تزریق زیره در ظاهر آرام کار میکند: میز میچرخد، قالبها باز و بسته میشوند و زیره بیرون میآید. اما همین دستگاه چند خطر جدی همزمان دارد: قالبی که با نیروی چند تن بسته میشود، مواد مذابی که بیش از ۱۵۰ درجه داغ است، روغن پرفشار و برق صنعتی. بیشتر حوادثی که در کارگاهها میشنویم، با چند قانون ساده قابل پیشگیری بودهاند. این مقاله نکات ایمنی کار با دستگاه تزریق را برای اپراتورها و مدیران کارگاه جمعبندی میکند.
خطرهای اصلی
| خطر | کجا | پیامد |
|---|---|---|
| لهشدگی | قالبگیرها، فاصلهی بین میز گردان و بدنه، جکها | آسیب شدید دست و انگشت |
| سوختگی | نازل، سیلندر، هیترها، مواد مذاب و تخلیهی سیلندر | سوختگی پوست و چشم |
| پاشش مواد مذاب | نازل هنگام تزریق یا تخلیه، اتصال ناقص نازل و قالب | سوختگی صورت و چشم |
| روغن پرفشار | شیلنگها و اتصالات هیدرولیک | نفوذ روغن به پوست، آتشسوزی |
| برق | تابلو، ترمینال هیترها، کابلها | برقگرفتگی |
| بخارات | تجزیهی PVC در دمای زیاد، مواد PU | تحریک چشم و دستگاه تنفسی |
| لغزش | گرانول و روغن روی زمین | زمین خوردن |
| آسیاب ضایعات | دهانه و تیغهها | قطع عضو |
قانونهای طلایی
- هرگز دست را در محدودهی بسته شدن قالب در حال کار نبرید. برای برداشتن زیرهی گیرکرده یا تمیز کردن قالب، دستگاه را متوقف کنید.
- هیچ حفاظ، کلید درب یا سنسور ایمنی را دور نزنید، حتی برای چند دقیقه یا «برای سریعتر شدن کار».
- کلید توقف اضطراری باید همیشه در دسترس و سالم باشد؛ اپراتور جدید جای آن را قبل از شروع کار یاد بگیرد.
- تعمیر فقط با دستگاه خاموش، قفلشده و برچسبدار و بعد از تخلیهی فشار هیدرولیک انجام شود.
- اپراتور آموزشندیده نباید دستگاه را راهاندازی یا تنظیم کند.
کار با مواد داغ و نازل
- هنگام تخلیهی سیلندر (Purge)، از روبهروی نازل کنار بایستید و از محافظ صورت استفاده کنید. مواد ممکن است با فشار و حباب گاز بیرون بپاشد.
- مواد تخلیهشده را با ابزار جمع کنید، نه با دست؛ ظاهرش سرد است ولی داخلش داغ میماند.
- اگر نازل گرفته است، هرگز با افزایش فشار تزریق آن را باز نکنید؛ دستگاه را متوقف کنید و طبق روش ایمن نازل را گرم و تمیز کنید.
- دمای سیلندر را بالاتر از محدودهی مواد نبرید؛ PVC در دمای زیاد تجزیه میشود و گازهای تحریککننده آزاد میکند.
تجهیزات حفاظت فردی
| کار | تجهیزات |
|---|---|
| کار روزمرهی اپراتور | کفش ایمنی، لباس کار آستیندار، عینک ایمنی |
| برداشتن زیره و کار نزدیک قالب داغ | دستکش مقاوم در برابر حرارت |
| تخلیهی سیلندر و تمیز کردن نازل | محافظ صورت، دستکش حرارتی، آستین بلند |
| کار با مواد PU | دستکش مقاوم شیمیایی، عینک، تهویه و در صورت نیاز ماسک مناسب |
| کار با آسیاب | محافظ گوش، عینک |
نکات ایمنی ویژهی ایزوسیانات را در مقالهی انبارداری و کار ایمن با مواد PU مفصل توضیح دادهایم.
محیط کار
- گرانول و روغن ریختهشده را بلافاصله جمع کنید؛ گرانول روی زمین مثل ساچمه لغزنده است.
- تهویهی موضعی بالای نازل و محل تخلیه، و تهویهی عمومی سالن.
- کابلها از روی زمین عبور نکنند یا با محافظ پوشانده شوند.
- کپسول آتشنشانی مناسب نزدیک دستگاه و تابلو برق.
- جعبهی کمکهای اولیه و آموزش کمکهای اولیهی سوختگی به حداقل یک نفر در هر شیفت.
چکلیست ایمنی شروع شیفت
- کلیدهای توقف اضطراری را تست کنید.
- درها و حفاظها را باز کنید و ببینید دستگاه متوقف میشود.
- نشتی روغن و شیلنگهای آسیبدیده را بررسی کنید.
- کابلها و ترمینالهای هیترها را از نظر آسیب ظاهری نگاه کنید.
- تهویه روشن و کار کند.
- تجهیزات حفاظت فردی در دسترس و سالم باشد.
اگر سوختگی با مواد مذاب پیش آمد
محل سوختگی را فوراً با آب خنک (نه یخ) و به مدت کافی خنک کنید. مواد پلاستیکی چسبیده به پوست را به زور جدا نکنید و فرد را برای درمان به مرکز درمانی برسانید. سوختگی چشم و صورت همیشه اورژانسی است.
سؤالات متداول
رایجترین حادثه در کار با دستگاه تزریق چیست؟
آسیب دست در محدودهی بسته شدن قالب یا قسمتهای متحرک، و سوختگی با نازل یا مواد مذاب. هر دو با رعایت قانون توقف دستگاه قبل از دست بردن و استفاده از حفاظ و تجهیزات فردی قابل پیشگیریاند.
بخار تزریق PVC خطرناک است؟
در دمای فرآیند درست و با تهویهی مناسب، خطر کم است. اما اگر PVC بیش از حد گرم شود یا مدت طولانی در سیلندر بماند، تجزیه میشود و گازهای تحریککننده آزاد میکند؛ تهویه و کنترل دما ضروری است.
چه کسی باید روی دستگاه کار کند؟
فقط اپراتوری که آموزش راهاندازی، توقف، نکات ایمنی و واکنش در شرایط اضطراری را دیده است.


