«زیرهی شما سفته» یا «زیرهی شما زود ساییده میشود»؛ پشت هر دو گلایهی رایج تولیدیها از زیرهساز، یک عدد پنهان است: سختی زیره. سختی روی راحتی، دوام، چسبندگی به زمین و حتی وزن زیره اثر دارد و اگر درست انتخاب و کنترل نشود، بهترین قالب و دستگاه هم مشتری را راضی نمیکند. در این مقاله توضیح میدهیم سختی Shore A چیست، چطور درست اندازه گرفته میشود و برای هر نوع کفش چه محدودهای منطقی است.
سختی Shore A یعنی چه؟
سختیسنج Shore A (دورومتر) یک سوزن فنری دارد که روی سطح زیره فشرده میشود. هر چه ماده سفتتر باشد، سوزن کمتر فرو میرود و عدد بالاتری نشان داده میشود. مقیاس از ۰ تا ۱۰۰ است؛ یک پاککن نرم حدوداً در پایین مقیاس است و لاستیک سفت تایر در بالای آن. برای زیرههای بسیار نرم (مثل فوم EVA) گاهی از مقیاسهای دیگر مثل Shore C یا Asker C استفاده میشود.
سختی روی چه چیزهایی اثر دارد؟
| ویژگی | زیرهی نرمتر | زیرهی سفتتر |
|---|---|---|
| راحتی و ضربهگیری | بیشتر | کمتر |
| مقاومت سایشی | اغلب کمتر | اغلب بیشتر |
| چسبندگی به زمین صاف | اغلب بهتر | اغلب کمتر |
| حفظ شکل و ثبات | کمتر | بیشتر |
| حساسیت به سرما | کمتر سفت میشود | ممکن است شکننده شود |
این روندها کلیاند؛ فرمول مواد میتواند آنها را تغییر دهد. مثلاً یک کامپاند PVC خوب در سختی متوسط میتواند سایش بهتری از یک کامپاند ضعیف سفتتر داشته باشد.
محدودههای رایج برای انواع کفش
| نوع کفش | سختی رایج (Shore A) | نکته |
|---|---|---|
| دمپایی و صندل راحتی | نرم؛ حدود ۵۰ تا ۶۰ | راحتی اولویت دارد |
| کفش روزمره و زنانه | متوسط؛ حدود ۵۵ تا ۶۵ | تعادل راحتی و دوام |
| کفش بچگانه | نرم تا متوسط | انعطاف برای راه رفتن طبیعی |
| بوت و کفش کار | متوسط تا سفت؛ حدود ۶۰ تا ۷۵ | دوام و ثبات مهمتر است |
چطور درست اندازه بگیریم؟
خیلی از اختلافهای زیرهساز و مشتری بهخاطر روش اندازهگیری متفاوت است. این نکات را رعایت کنید تا عددها قابل مقایسه باشند:
- زمان: سختی را همان لحظهی خروج از قالب اندازه نگیرید؛ زیره باید به دمای اتاق برسد و بهتر است بعد از یک شبانهروز اندازهگیری شود.
- ضخامت: روی قسمتی با ضخامت کافی اندازه بگیرید؛ روی بخشهای نازک، سطح زیر زیره روی عدد اثر میگذارد. اگر زیره نازک است، چند لایه را روی هم بگذارید.
- سطح صاف: روی بخش صاف و دور از لبه، نه روی آج و شیار.
- عمود و ثابت: سختیسنج را عمود بگذارید و با فشار یکنواخت تا تماس کامل پایه با سطح فشار دهید.
- زمان خواندن: عدد بعد از چند ثانیه کمی پایین میآید؛ همیشه با یک روش ثابت بخوانید (مثلاً عدد لحظهای یا بعد از زمان مشخص) و همین را با مشتری هماهنگ کنید.
- چند نقطه: حداقل در سه تا پنج نقطه اندازه بگیرید و میانگین بگیرید.
- کالیبراسیون: سختیسنج را دورهای با بلوک مرجع کنترل کنید.
کنترل سختی در تولید
سختی زیره در درجهی اول از فرمول کامپاند میآید، اما شرایط تولید هم اثر دارد:
- دمای ذوب خیلی بالا یا ماندن طولانی مواد در سیلندر میتواند خواص را تغییر دهد.
- درصد زیاد مواد بازیافتی معمولاً سختی را بالا میبرد. نکات آن را در مقالهی بازیافت ضایعات PVC ببینید.
- در PU، نسبت اختلاط و چگالی مستقیم روی سختی اثر دارد.
برای انتخاب کامپاند با سختی مناسب، راهنمای خرید کامپاند PVC را بخوانید.
سؤالات متداول
سختی مناسب زیره کفش چند است؟
برای بیشتر کفشهای روزمرهی PVC و TPR، محدودهی متوسط مقیاس Shore A رایج است. عدد دقیق را بر اساس نوع کفش و نمونهی مورد پسند بازار تعیین کنید.
چرا سختی زیره در زمستان بیشتر به نظر میرسد؟
بیشتر مواد زیره در سرما سفتتر میشوند. به همین دلیل اندازهگیری باید در دمای اتاق انجام شود و برای بازارهای سردسیر، مواد با انعطاف بهتر در سرما انتخاب شود.
سختیسنج دیجیتال بهتر است یا عقربهای؟
هر دو اگر کالیبره باشند دقیقاند. نسخهی دیجیتال خواندن را سادهتر و امکان ثبت حداکثر عدد را فراهم میکند.


