یک محمولهی زیرهی معیوب فقط هزینهی همان محموله نیست؛ مشتریای که یک بار زیرهی ترکخورده یا جداشده تحویل گرفته، دفعهی بعد سراغ زیرهساز دیگری میرود. کنترل کیفیت زیره لازم نیست با آزمایشگاه گران شروع شود. با چند ابزار ساده و یک روال منظم، میشود بیشتر عیبها را قبل از خروج از کارگاه گرفت. این مقاله یک برنامهی عملی کنترل کیفیت برای کارگاههای زیرهسازی ارائه میدهد.
سه مرحلهی کنترل
- کنترل مواد ورودی: قبل از اینکه گرانول یا مواد PU وارد خط شود.
- کنترل حین تولید: در طول شیفت، با نمونهبرداری منظم.
- کنترل نهایی و آزمونها: قبل از بستهبندی و ارسال، و آزمونهای دورهای خواص.
۱. کنترل مواد ورودی
- مطابقت برچسب، کد محصول و رنگ با سفارش.
- ظاهر گرانول: یکنواختی اندازه و رنگ، نبود گرد و آلودگی.
- در PU: تاریخ مصرف، شفافیت ایزوسیانات و سالم بودن بشکه.
- تزریق آزمایشی چند زیره از محمولهی جدید و مقایسهی سختی و وزن با محمولهی قبل.
- نگهداری یک نمونهی کوچک از هر محموله با تاریخ.
جزئیات ارزیابی گرانول را در راهنمای خرید کامپاند PVC و نکات مواد PU را در مقالهی انبارداری مواد PU بخوانید.
۲. کنترل حین تولید
| کنترل | ابزار | دفعات پیشنهادی |
|---|---|---|
| اولین زیرهی هر قالب بعد از شروع یا تعویض | چشم، ترازو، شابلون سایز | هر بار شروع |
| ظاهر: حباب، ناقص پر شدن، سوختگی، پلیسه | چشم و نور مناسب | همهی زیرهها در پلیسهگیری |
| وزن | ترازوی دیجیتال | چند زیره در هر ساعت |
| ابعاد و سایز | کولیس و شابلون | هر چند ساعت و بعد از تغییر تنظیمات |
| سختی | سختیسنج Shore A | روزانه یا هر محمولهی مواد |
| رنگ | مقایسه با نمونهی مرجع زیر نور ثابت | شروع هر شیفت و هر محموله |
۳. آزمونهای خواص
این آزمونها دورهای و برای هر محصول یا فرمول جدید انجام میشوند. بعضی را با ابزار ساده در کارگاه و بعضی را در آزمایشگاه معتبر:
- خمش: زیره را در محل خم شدن پنجه چندین بار تا کنید یا با دستگاه خمش آزمایش کنید. ترک یا سفیدی محل تا، نشانهی مشکل در مواد یا فرآیند است. آزمون را در هوای سرد هم تکرار کنید.
- استحکام اتصال به رویه: نمونهی چسباندهشده را بعد از زمان کامل شدن چسب جدا کنید. جدا شدن تمیز از سطح زیره یعنی مشکل آمادهسازی سطح یا چسب.
- سایش: آزمون سایش استاندارد در آزمایشگاه انجام میشود و برای مقایسهی فرمولها بسیار مفید است.
- چگالی: بهخصوص در PU و زیرههای پفدار، چگالی مستقیم روی وزن و دوام اثر دارد.
- استحکام کششی و پارگی: برای مقایسهی فرمولها و تأمینکنندهها.
- مقاومت در برابر لغزش: برای کفش ایمنی و کار، طبق استاندارد مربوط. دربارهی الزامات آن در مقالهی زیره کفش ایمنی نوشتهایم.
دستهبندی عیبها
همهی عیبها یک وزن ندارند. یک دستهبندی ساده به اپراتور و پلیسهگیر کمک میکند تصمیم یکسانی بگیرند:
| دسته | نمونه | تصمیم |
|---|---|---|
| بحرانی | ترک، ناقص پر شدن، سایز اشتباه، جدا شدن لایه | مردود؛ بررسی فوری علت |
| اصلی | حباب در سطح دیدنی، پلیسهی ضخیم، تفاوت رنگ محسوس | مردود یا اصلاح در صورت امکان |
| جزئی | خط جریان کمرنگ در کف، پلیسهی نازک قابل اصلاح | قابل قبول طبق توافق با مشتری |
برای هر عیب تکراری، علت را با ابزار عیبیابی گلچین پیدا و رفع کنید؛ کنترل کیفیتی که فقط زیرهی معیوب را جدا کند ولی علت را رفع نکند، فقط ضایعات را میشمارد.
ثبت و پیگیری
- یک فرم ساده برای هر شیفت: تاریخ، قالب، محمولهی مواد، وزنها، تعداد مردودی و نوع عیب.
- نگهداری چند جفت نمونه از هر سفارش برای مدتی بعد از ارسال، برای پاسخ به شکایات.
- بررسی هفتگی آمار مردودی؛ افزایش ناگهانی یعنی چیزی تغییر کرده است.
سؤالات متداول
کمترین ابزار لازم برای کنترل کیفیت زیره چیست؟
یک ترازوی دیجیتال دقیق، سختیسنج Shore A، کولیس، شابلون سایزها و نمونهی مرجع رنگ. با همینها بیشتر عیبهای رایج قابل کنترل است.
هر چند وقت باید وزن زیره را کنترل کرد؟
در شروع هر قالب و بعد چند نمونه در هر ساعت. اگر دستگاه پایدار است، میشود فاصله را بیشتر کرد؛ اگر نوسان دیدید، کمتر.
آزمون سایش را کجا انجام دهیم؟
در آزمایشگاههای معتبر مواد پلیمری و لاستیک یا آزمایشگاههای همکار استاندارد. برای مقایسهی دو فرمول، هر دو را در یک آزمایشگاه و با یک روش آزمون بدهید.


