در تولید زیرهی پلییورتان، خیلی از عیبها قبل از اینکه مواد به دستگاه برسد شکل میگیرند: بشکهای که درش باز مانده، پلیالی که هم نخورده یا ایزوسیاناتی که زمستان در انبار سرد یخ زده است. این مقاله دربارهی انبارداری و کار ایمن با مواد PU است؛ یعنی پلیال (جزء A) و ایزوسیانات (جزء B). اگر با اصول فرآیند تزریق آشنا نیستید، اول مقالهی تزریق PU زیره کفش را بخوانید.
دو جزء، دو رفتار متفاوت
| پلیال (A) | ایزوسیانات (B) | |
|---|---|---|
| ظاهر | مایع، اغلب حاوی کاتالیست، عامل پفزا و رنگ | مایع قهوهای یا زرد کمرنگ |
| حساسیت اصلی | دوفاز شدن و تهنشینی اجزا | رطوبت هوا |
| نشانهی خرابی | لایهلایه شدن، تغییر رنگ، تغییر زمان واکنش | کدر شدن، ذرات جامد یا پوسته روی سطح |
| نکتهی ایمنی | تماس با پوست و چشم | بخار و ذرات آن برای ریه حساسیتزاست |
ایزوسیانات و دشمن اصلیاش: رطوبت
ایزوسیانات با آب واکنش میدهد. نتیجه دو چیز است: گاز دیاکسید کربن و ذرات جامد. گاز میتواند در بشکهی بسته فشار ایجاد کند و ذرات جامد فیلترها و هد میکس را میگیرند. ایزوسیاناتی که رطوبت دیده، دیگر نسبت واکنش درستی با پلیال ندارد و زیرهی نرم، ترد یا با چگالی اشتباه میدهد.
- درِ بشکه را فقط به اندازهی لازم باز کنید و فوراً ببندید.
- مخزن دستگاه باید با هوای خشک یا نیتروژن محافظت شود؛ خشککن سیلیکاژل روی هواکش مخزن را قبل از تغییر رنگ کامل عوض کنید.
- مواد برگشتی یا مانده در ظرف باز را به بشکهی اصلی برنگردانید.
- اگر سطح مواد پوسته بسته یا مواد کدر شده، قبل از مصرف با تأمینکننده مشورت کنید.
پلیال: هم زدن را فراموش نکنید
پلیالهای سیستم زیره معمولاً ترکیبی از چند مادهاند که در انبار ممکن است از هم جدا شوند. مصرف پلیال همنخورده یعنی بخشی از تولید با کاتالیست یا عامل پفزای کم و بخشی با مقدار زیاد کار میکند؛ نتیجه، نوسان زمان واکنش و چگالی زیره است.
- قبل از انتقال به دستگاه، بشکه را طبق توصیهی تأمینکننده هم بزنید یا بغلتانید.
- همزن مخزن دستگاه باید در کار باشد.
- رنگدانه (پیگمنت) را با نسبت دقیق و یکنواخت اضافه کنید؛ رنگ زیاد میتواند روی واکنش اثر بگذارد.
دمای انبار و دمای کار
ویسکوزیتهی هر دو جزء با دما عوض میشود و پمپهای دستگاه نسبت اختلاط را بر اساس حجم تنظیم میکنند؛ پس تغییر دما میتواند نسبت واقعی را به هم بزند.
- مواد را در انبار سرپوشیده با دمای معتدل نگه دارید؛ از یخزدگی در زمستان و گرمای زیاد در تابستان دوری کنید. محدودهی دقیق را از برگهی فنی تأمینکننده بگیرید.
- بعضی ایزوسیاناتها در سرما کریستال میزنند. اگر یخ زده یا کریستالی شده، فقط با روش گرم کردن توصیهشدهی سازنده به حالت اول برگردانید.
- بشکهی تازهوارد از انبار سرد را قبل از مصرف به دمای سالن تولید برسانید.
- دمای مخازن دستگاه و دمای قالب را در هر شیفت ثبت کنید.
تاریخ مصرف و چرخش انبار
سیستمهای PU تاریخ مصرف دارند که روی برگهی فنی یا برچسب آمده است. بیشتر از نیاز دو یا سه ماه خرید نکنید، تاریخ ورود را روی بشکه بنویسید و همیشه قدیمیترها را اول مصرف کنید. اگر مواد نزدیک به تاریخ است، قبل از تولید انبوه زمان کرم شدن (Cream time) و سفت شدن را با یک تست لیوانی ساده با مواد تازه مقایسه کنید.
ایمنی کار با ایزوسیانات
- تهویهی موضعی بالای هد میکس و محل ریختن مواد.
- دستکش مقاوم شیمیایی (مثل نیتریل)، عینک ایمنی و لباس آستینبلند؛ در کارهای پرخطر مثل تمیز کردن مخزن، ماسک مناسب.
- خوردن و آشامیدن در محیط کار با مواد ممنوع.
- برگهی اطلاعات ایمنی (MSDS) هر ماده را از تأمینکننده بگیرید و در دسترس نگه دارید.
- ریختگی را با جاذب مثل خاک اره یا ماسه جمع کنید و طبق MSDS دفع کنید؛ آن را با آب نشویید.
- بشکههای خالی ایزوسیانات را دربسته نگه دارید و برای مصارف دیگر استفاده نکنید.
نشانههای مواد مشکلدار روی زیره
- زیرهی نرم و چسبناک که دیر سفت میشود: ممکن است ایزوسیانات رطوبت دیده یا نسبت اختلاط اشتباه باشد.
- زیرهی ترد و شکننده: نسبت ایزوسیانات بیشتر از حد یا دمای نامناسب.
- چگالی و وزن نایکسان در طول روز: پلیال همنخورده یا تغییر دمای مواد.
- حباب درشت و پوستهی نامنظم: رطوبت، دمای قالب یا مشکل اختلاط.
برای عیبهای مشخص زیرهی PU، علتها و راهحلها را در ابزار عیبیابی ببینید و برای تأمین مواد به دایرکتوری تولیدکنندگان مواد خام سر بزنید.
سؤالات متداول
چرا ایزوسیانات کدر میشود؟
معمولاً بهخاطر واکنش با رطوبت هوا که ذرات جامد میسازد. کدر شدن یعنی بخشی از مواد مصرف شده و دیگر نسبت واکنش درستی ندارد.
مواد PU یخزده قابل استفاده است؟
بعضی مواد بعد از گرم شدن کنترلشده و هم زدن قابل استفادهاند، ولی روش و محدودیت آن را باید از برگهی فنی یا تأمینکننده پرسید. هرگز با شعله یا گرمای موضعی شدید گرم نکنید.
هر چند وقت خشککن هوای مخزن را عوض کنیم؟
وقتی رنگ سیلیکاژل تغییر کرد (معمولاً بخش زیادی از آن). در هوای مرطوب این زمان کوتاهتر است.
آیا ماسک معمولی برای کار با ایزوسیانات کافی است؟
ماسک گرد و غبار معمولی محافظت کافی در برابر بخار ایزوسیانات ندارد. نوع ماسک را طبق MSDS ماده انتخاب کنید و تهویه را جایگزینی برای ماسک ندانید.


