دستگاه تزریق هر قدر هم دقیق باشد، زیرهای بهتر از قالبش تحویل نمیدهد. طرح کف، دقت سایز، کیفیت سطح، میزان پلیسه و حتی سرعت تولید همه به قالب زیره کفش بستگی دارد. در این مقاله انواع قالب، اجزای آن، مراحل ساخت و نکات نگهداری را توضیح میدهیم تا موقع سفارش قالب یا خرید دستگاه با قالب، بدانید دنبال چه چیزی باشید.
انواع قالب زیره از نظر جنس و روش ساخت
| نوع قالب | روش ساخت | مزیت | محدودیت |
|---|---|---|---|
| آلومینیومی ریختگی | ریختهگری از روی مدل و سپس ماشینکاری و پرداخت | هزینهی کمتر، وزن کم، انتقال حرارت خوب | دقت و کیفیت سطح وابسته به کیفیت ریختهگری |
| آلومینیومی CNC | تراش مستقیم از بلوک آلومینیوم با فرز CNC | دقت بالا، جزئیات تیز، تکرارپذیری | هزینهی ساخت بیشتر |
| فولادی | ماشینکاری فولاد قالب | عمر بسیار طولانی، مقاوم در برابر سایش | گران، سنگین، خنککاری کندتر |
برای بیشتر زیرههای PVC و PU، قالب آلومینیومی انتخاب رایج است؛ آلومینیوم حرارت را سریع منتقل میکند و سیکل کوتاهتر میشود. قالب فولادی بیشتر جایی به کار میرود که تیراژ یک مدل بسیار بالاست یا مواد ساینده است.
اجزای یک قالب زیره
- کف قالب (Bottom): طرح آج و نقش زیر زیره روی آن حک میشود.
- دیواره یا رینگ کناری: فرم لبه و ارتفاع دیوارهی زیره را میسازد. در قالبهای دوتکه، خط جدایش همینجاست.
- درپوش یا سنبه (Top / Last): سطح رویی زیره را فرم میدهد. در تزریق مستقیم، این قسمت پای فلزی است که رویه روی آن کشیده میشود.
- دهانهی تزریق (Gate): نقطهای که مواد وارد قالب میشود. جای آن روی جریان مواد و شکل نهایی اثر زیادی دارد.
- هواکشها (Vents): شیارهای بسیار باریک برای خروج هوا. هواکش ناکافی یعنی حباب و نقاط پرنشده.
- کانالهای خنککاری: مسیر آب برای سرد کردن قالب و کوتاه کردن زمان سیکل.
مراحل ساخت قالب
- طراحی: از روی نمونهی زیره، طرح یا فایل سهبعدی، با در نظر گرفتن انقباض ماده. هر ماده انقباض متفاوتی دارد و قالب باید کمی بزرگتر از زیرهی نهایی ساخته شود.
- سایزبندی: طرح سایز پایه برای بقیهی سایزها به نسبت بزرگ یا کوچک میشود.
- ساخت: ریختهگری و ماشینکاری یا تراش CNC.
- بافت و پرداخت سطح: سطح براق، مات یا بافتدار (مثل طرح چرم) با پرداخت یا روشهای بافتزنی ایجاد میشود.
- تست و اصلاح: چند تزریق آزمایشی، بررسی وزن، پلیسه، هواگیری و ابعاد، و اصلاح قالب در صورت نیاز.
قالب خوب چه نشانههایی دارد؟
- زیرهها از همهی ایستگاهها و همهی سایزها هموزن و هماندازهاند.
- پلیسهی خط جدایش نازک و یکنواخت است و پلیسهگیری سریع انجام میشود.
- طرح آج و نوشتهها تیز و کامل پر میشوند، حتی در گوشهها.
- زیره بدون چسبیدن و بدون نیاز به زور از قالب جدا میشود.
- دمای قالب در همهی نقاط یکنواخت است و سیکل بیدلیل طولانی نیست.
نگهداری قالب
- تمیزکاری مرتب: مواد و پلیسهی چسبیده به خط جدایش باعث بسته نشدن کامل قالب و پلیسهی بیشتر میشود. با ابزار غیرفلزی تمیز کنید تا سطح خط نیفتد.
- هواکشها را باز نگه دارید: هواکشها کمکم با مواد پر میشوند؛ تمیز کردن دورهای آنها جلوی حباب و پرنشدن را میگیرد.
- رهاساز به اندازه: مصرف زیاد رهاساز روی سطح زیره لک میاندازد و در زیرههایی که بعداً چسب میخورند، چسبندگی را کم میکند.
- کانال آب: رسوب کانالها خنککاری را کند میکند؛ رسوبزدایی دورهای و استفاده از آب مناسب ضروری است.
- انبارداری: قالبهای بیکار را تمیز، خشک و با لایهی محافظ ضدزنگ (برای قسمتهای فولادی) در قفسه نگه دارید، نه روی زمین.
عیبهایی که اغلب از قالب میآیند
وقتی عیبی فقط در یک ایستگاه یا یک سایز دیده میشود، به احتمال زیاد مشکل از همان قالب است نه از دستگاه یا مواد:
- پلیسهی زیاد در یک قالب: سایش یا آسیب خط جدایش، یا بسته نشدن کامل قالب.
- حباب یا ناقص پر شدن در نقطهی ثابت: هواکش گرفته یا نبود هواکش در آن نقطه.
- چسبیدن زیره به قالب: سطح آسیبدیده، دمای قالب نامناسب یا رهاساز ناکافی.
علتهای دیگر هر عیب را در ابزار عیبیابی گلچین به تفکیک نوع زیره ببینید.
سؤالات متداول
قالب زیره کفش آلومینیومی بهتر است یا فولادی؟
برای بیشتر زیرههای PVC و PU، آلومینیوم بهخاطر وزن کم، هزینهی کمتر و انتقال حرارت بهتر انتخاب رایج است. فولاد برای تیراژ خیلی بالا یا شرایط سایشی عمر بیشتری دارد.
برای هر مدل زیره چند قالب لازم است؟
برای هر سایز معمولاً یک قالب جفت (چپ و راست) لازم است؛ یعنی یک مدل با ده سایز، ده جفت قالب میخواهد. بعضی قالبها برای دو سایز نزدیک هم طراحی میشوند.
قالب PVC را میشود برای TPR استفاده کرد؟
اغلب بله، چون روش تزریق مشابه است، ولی انقباض این دو ماده یکی نیست و ممکن است ابعاد کمی فرق کند. قبل از تولید انبوه، نمونه بزنید و ابعاد را کنترل کنید.
عمر قالب زیره چقدر است؟
به جنس، مادهی تزریقی، فشار کار و نگهداری بستگی دارد. قالبی که مرتب تمیز و درست نگهداری شود، سالها کار میکند؛ ضربه و تمیزکاری با ابزار فلزی بزرگترین دشمن آن است.


