تزریق لژ دور کفش فرآیند تولید و اتصال نوار پیرامونی کفش — که در محل اتصال رویه به زیره قرار میگیرد — با استفاده از دستگاه تزریق است. این نوار که به آن Foxing Strip یا Welt نیز میگویند، علاوه بر نقش زیباییشناختی، وظیفه مهمی در آببندی درز بین رویه و زیره و محافظت از آسیب مکانیکی دارد. در این مقاله ماهیت لژ دور کفش، مواد مورد استفاده، فرآیند تزریق، پارامترهای فنی و خطاهای رایج را با استناد به منابع بینالمللی معتبر بررسی میکنیم.
۱. لژ دور کفش چیست و چه نقشی دارد؟
لژ دور کفش (Foxing Strip یا Welt) نواری است که پیرامون کفش — در خط اتصال رویه به زیره — قرار میگیرد. این نوار در ابتدا در کفشسازی سنتی نقش اصلی در اتصال رویه به زیره داشت (روش Goodyear Welt) و امروزه در کنار اهمیت فنی، نقش زیباییشناختی برجستهای دارد.[۵]
لژ دور کفش چهار وظیفه اصلی دارد:
- آببندی درز: درز بین رویه و زیره را در برابر نفوذ رطوبت و آب میبندد[۴]
- محافظت از خراش: لبه آسیبپذیر پایینی رویه را در برابر سایش و ضربههای جانبی محافظت میکند
- استحکام اتصال: پیوند مکانیکی بین رویه و زیره را تقویت میکند[۴]
- ظاهر و طراحی: به عنوان عنصر طراحی، خط بصری تمیزی بین رویه و زیره ایجاد میکند
در کفشهای ورزشی مدرن، لژ دور (Foxing) اغلب بهصورت یک تکه با زیره تزریق میشود. این روش در اولین پتنت ثبتشده دستگاه تزریق چندایستگاهه کفش در آمریکا (USPTO) به عنوان مزیت اصلی این فناوری ذکر شده است.[۱]
۲. مواد رایج در تزریق لژ دور کفش
انتخاب ماده برای لژ دور کفش به جنس رویه، نوع کفش و هدف کارخانه بستگی دارد:[۱]
| ماده | ویژگی کلیدی | کاربرد اصلی | قیمت |
|---|---|---|---|
| TPR (ترموپلاستیک رابر) | انعطاف لاستیکی، رنگپذیری خوب، بازیافتپذیر | کفش ورزشی، کژوال، کتانی | ✅ متوسط |
| PVC (پلیوینیل کلراید) | ارزان، ضدآب، در رنگهای متنوع | بوت، کفش صنعتی، کفش کودک | ✅ پایین |
| PU (پلییورتان) | ظاهر ظریف، نرم، هماهنگ با زیره PU | کفش ایمنی، کوهنوردی | متوسط-بالا |
| لاستیک (Rubber) | دوام بالا، مقاومت سایشی، کلاسیک | کفش ورزشی کلاسیک، کانواس | متوسط |
| TPU (ترموپلاستیک پلییورتان) | شفاف، سخت، مقاومت سایشی بالا | کفش ورزشی تخصصی، فوتبال | بالا |
۳. روشهای تولید لژ دور کفش: سنتی در برابر تزریق
دو رویکرد اصلی برای تولید لژ دور کفش وجود دارد. تفاوت آنها در کیفیت، هزینه و بهرهوری قابل توجه است:[۲]
| معیار | روش سنتی (چسب + دوخت) | تزریق مستقیم |
|---|---|---|
| استحکام اتصال | به کیفیت چسب بستگی دارد | ✅ پیوند مکانیکی-شیمیایی محکمتر |
| یکنواختی ظاهر | به مهارت اپراتور وابسته | ✅ کاملاً یکنواخت در تمام تولید |
| سرعت تولید | کند (دستی) | ✅ سریع — چند ثانیه تا یک دقیقه |
| آببندی | محدود | ✅ کامل — بدون درز |
| هزینه راهاندازی | ✅ کم | بالاتر (نیاز به دستگاه و قالب) |
| مناسب برای | تولید کم، طرحهای تجربی | تولید انبوه با کیفیت یکنواخت |
۴. فرآیند کامل تزریق لژ دور کفش — گام به گام
فرآیند دستگاه تزریق لژ دور کفش معمولاً در یک عملیات ترکیبی با تزریق زیره انجام میشود:[۱]
- ۱آمادهسازی رویه و Last
رویه کفش روی قالب فلزی (Last) قرار میگیرد. سطح پایینی رویه در صورت نیاز با پرایمر آماده میشود تا اتصال بهتری با ماده تزریقی داشته باشد.
- ۲قرارگیری در دستگاه — ایستگاه اول
در دستگاههای دو مرحلهای، در ایستگاه اول ماده لژ دور تزریق میشود. ماده مذاب به داخل کانال قالب که پیرامون کفش را دور میزند تزریق شده و لژ را تشکیل میدهد.[۱]
- ۳سرمایش اولیه لژ
پس از تزریق لژ، یک دوره سرمایش انجام میشود تا لژ شکل خود را حفظ کند. این مرحله در خطوط چرخشی بهصورت خودکار در طول حرکت به ایستگاه بعدی اتفاق میافتد.
- ۴تزریق زیره — ایستگاه دوم
در ایستگاه دوم، ماده زیره (PVC، PU یا لاستیک) تزریق میشود. ماده زیره با لژ از قبل تزریقشده پیوند میخورد. این دو مرحله با مواد مختلف، امکان ترکیب رنگها و خواص مختلف را میدهد.[۱]
- ۵سرمایش نهایی و خروج
پس از پُخت کامل، قالب باز میشود. لژ دور و زیره بهصورت یک قطعه یکپارچه به رویه متصل شدهاند. اپراتور کفش را از Last جدا کرده و قالب را برای چرخه بعدی آماده میکند.
- ۶پرداخت نهایی (Finishing)
بعد از تزریق، کفش برای سنبادهزنی لژ دور ارسال میشود تا سطح صاف و ظاهر نهایی حاصل شود.
در دستگاههای پیشرفته چندایستگاهه، تزریق لژ و تزریق زیره در یک دستگاه انجام میشود — فقط در ایستگاههای متفاوت. این یکپارچگی، سرعت تولید را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد و کیفیت اتصال بین لژ و زیره را بهبود میبخشد.[۱]
۵. پارامترهای فنی کلیدی تزریق لژ دور کفش
| پارامتر | محدوده استاندارد | تأثیر انحراف |
|---|---|---|
| دمای بشکه (TPR) | ۱۷۰ – ۲۰۰ °C | دمای پایین → جریان ضعیف؛ بالا → سوختن ماده |
| دمای بشکه (PVC) | ۱۵۵ – ۱۸۵ °C | مشابه — با ریسک تجزیه بیشتر در دمای بالا |
| فشار تزریق | ۶۰ – ۱۲۰ MPa | فشار کم → Short Shot؛ زیاد → Flash |
| دمای قالب | ۳۰ – ۵۰ °C | قالب گرم → خطوط جریان؛ سرد → سطح مات |
| زمان چرخه (لژ) | ۱۰ – ۳۰ ثانیه | بسته به ضخامت لژ و جنس ماده[۳] |
| ضخامت لژ | ۲ – ۸ mm | بسته به طراحی و نوع کفش |
۶. خطاهای رایج در تزریق لژ دور کفش و راهحل آنها
آلودگی سطح رویه، دمای پایین تزریق، عدم استفاده از پرایمر مناسب
آمادهسازی دقیق سطح، افزایش دما، انتخاب پرایمر مناسب با جنس رویه
اختلاط ناهموار رنگدانه، توقف طولانی ماده در بشکه، تمیز نبودن سیستم
پاکسازی بشکه، Purging قبل از شروع تولید، کنترل زمان ماندگاری مواد
دمای مواد پایین، فشار تزریق ناکافی، مسدود بودن کانال قالب
افزایش دما و فشار، بازرسی و تمیزکاری کانالهای قالب
فشار زیاد، سایش لبه قالب، نیروی بستن قالب ناکافی
کاهش فشار، تراشکاری و تعمیر لبههای قالب، تنظیم نیروی کلمپ
رطوبت در مواد اولیه، دمای بشکه خیلی بالا، توقف طولانی مواد
نگهداری مواد در محیط خشک، کاهش دما، تخلیه و تعویض مواد ماده
۷. نگهداری دستگاه تزریق لژ دور کفش
برنامه نگهداری پیشنهادی
- روزانه: Purging بشکه در پایان شیفت، تمیزکاری کانالهای قالب، بررسی بصری لبههای قالب
- هفتگی: بررسی یکنواختی رنگ محصولات، کنترل دماسنجهای بشکه، تمیزکاری هاپر
- ماهانه: بازرسی سایش لبههای قالب، کنترل سیستم هیدرولیک، روغنکاری قطعات متحرک
- سالانه: اندازهگیری سایش سیلندر و ماردون، در صورت نیاز تراشکاری تخصصی یا بازسازی کامل دستگاه
قالبهای لژ دور کفش به دلیل کانالهای باریکتر نسبت به قالبهای زیره، آسیبپذیرتر هستند. هرگز بدون Purging کامل دستگاه را خاموش نکنید — ماده سختشده در کانالهای باریک بسیار دشوارتر از کانالهای عریض پاکسازی میشود.
۸. جمعبندی
تزریق لژ دور کفش فرآیندی است که ظاهر، دوام و کیفیت آببندی کفش را بهطور مستقیم تعریف میکند. مزیت اصلی آن نسبت به روشهای سنتی، یکنواختی کیفیت، استحکام اتصال بالاتر و سرعت تولید است. کلید موفقیت در کنترل دقیق پارامترهای دما و فشار، آمادهسازی صحیح رویه و نگهداری منظم قالب و دستگاه است.
مشاوره تخصصی دستگاه تزریق لژ دور کفش
ماشینسازی گلچین با بیش از ۳۰ سال تجربه در طراحی، ساخت و تعمیر ماشینآلات صنعت کفش آماده راهنمایی در انتخاب و راهاندازی دستگاه تزریق لژ دور شماست.
patents.google.com/patent/US3877101A
USPTO Patent US7922948 — Foxing/Welt Moulding
hydsjmachinery.com/plastic-shoes-injection-molding-machine
USPTO Patent US4068395 — Foxing Strip Shoe Construction
USPTO Patent US4562606 — Footwear Welt Production Method